ARTYKUŁY GEEK KULTURA POGROMCY MITÓW SPOŁECZEŃSTWO ZDROWIE PSYCHICZNE

Krótka droga do samobójstwa, czyli psychologiczna analiza nowości Netflixa – 13 REASONS WHY

13-Reasons-Why-Hannah-Baker-Poster-1100x550

Czy można nakręcić serial, który w nieszablonowy sposób poruszy ważne problemy nastoletniego życia? Nowy serial Netflixa – 13 powodów (13 reasons why) udowadnia, że można stworzyć obraz, który na długo zostanie w głowach młodych ludzi i ich opiekunów.

Licealistka Hannah Baker popełnia samobójstwo. Jednak przed tym tragicznym zdarzeniem postanawia utrwalić na trzynastu taśmach magnetofonowych powody odebrania sobie życia. Dedykuje je osobom, które odegrały rolę w tym tragicznym w skutkach procesie. Udowadnia, że najmniejszy gest lub czyn ze strony bliskich osób i znajomych może wpłynąć na podjęcie tak drastycznej decyzji. Ale także, że czasem wystarczyłoby jedno dobre słowo, by kogoś uratować.

13reasonswhytape

NASTOLETNIE DRAMATY VS PROBLEMY SPOŁECZNE WAGI CIĘŻKIEJ

Twórcom serialu udało się w jednym sezonie, prócz zjawiska samobójstwa, zawrzeć wiele innych istotnych problemów społecznych.

Cyberbullying (tzw. hejt w sieci, znęcanie się nad innymi w wirtualnej rzeczywistości), o którym istnieniu nie ma pojęcia tak wiele rodziców. Nie istnieje żadne bezpieczne miejsce, w którym młode osoby mogłyby się schronić. W sekundzie ich życie może zostać zrujnowane przez jedno niefortunne zdjęcie, jeden nieprawdziwy wpis na ich temat.

Slut shaming, czyli zjawisko seksualnego uprzedmiotowiania kobiet idące w parze ze społecznym naciskiem dotyczącym standardów piękna, który mówi, jak idealne kobiece ciało powinno wyglądać oraz co na sobie nosić. Nastolatki są w kropce – z jednej strony kreuje się w ich głowach obraz seksownej, zadbanej kobiety, o szczupłym, wysportowanym ciele, do którego powinny dążyć, z drugiej – traktuje się je przedmiotowo, wywołuje poczucie winy i wstydu, sprowadza do seksualnego obiektu.

Gwałt i stygmatyzowanie ofiary. Okres nastoletni to czas intensywnego rozwoju seksualnego. Zmienia się ciało, jego spostrzeganie i płynące z niego doznania. W szkołach seks jest wciąż tematem tabu, a brak edukacji w tym zakresie prowadzi do wielu nieporozumień, a czasem nawet do tragedii. Żadna ofiara gwałtu nie powinna przechodzić przez to sama, ani zakładać, że poradzi sobie z tym traumatycznym przeżyciem w pojedynkę. Często jednak szukając pomocy, spotyka się ze stygmatyzacją – to ona jest obwiniania za to, co ją spotkało. Bo się upiła. Bo była skąpo ubrana. Bo kilka minut wcześniej uśmiechnęła się do oprawcy. Wokół gwałtu wciąż funkcjonuje wiele szkodliwych mitów.

Ofiara wcale nie musi krzyczeć.

Wśród niektórych młodych mężczyzn, nastolatków, funkcjonuje coś w rodzaju męskiej solidarności, takiej wewnętrznej umowy, polegającej na trzymaniu strony swojego przyjaciela bez względu na okoliczności i odwracaniu głowy, gdy jest to konieczne. Stwarza ona pole do nadużyć, daje pozwolenie na pewne destrukcyjne zachowania. Brak edukacji seksualnej ze strony rodziców i nauczycieli skutkuje tym, że młodzi mężczyźni nie wiedzą, jak wygląda niezgoda partnerki – opór z jej strony zostaje zbagatelizowany. Co istotne, badania pokazują, że gwałtu dopuszczają się najczęściej „znajomi znajomych”,  a nie obcy czający się gdzieś za rogiem, co zmienia kontekst całej sytuacji. I dopuszczają się tego czynu zazwyczaj więcej, niż raz.

PTSD oraz niekompetentna postawa specjalistów. Ofiara gwałtu potrzebuje profesjonalnej pomocy. Niestety, osoby pierwszego kontaktu (np. szkolni pedagodzy) mogą nie posiadać potrzebnej wiedzy, niezbędnej do jej udzielenia. Aby móc prawidłowo podejść do ofiar przemocy, niezbędna jest wiedza z zakresu interwencji kryzysowej oraz syndromu stresu pourazowego. W serialu postać pedagoga nieudolnie i niedelikatnie próbuje wyciągnąć z Hannah szczegóły całego zdarzenia (na pierwszym spotkaniu), po czym stwierdza, że są tylko dwa wyjścia – albo tu i teraz wskaże oprawcę, by umożliwić dalsze postępowanie, albo uczy się żyć z tym, co ją spotkało. Jak myślicie, czy „pomoc” w takiej postaci okazała się skuteczna? Pedagog to była ostatnia osoba, z którą Hanna rozmawiała przed śmiercią.

13-Reasons-Why-700x300

Co cenne i warte podkreślenia – twórcom i aktorom udało się bardzo dobrze uchwycić niezwykle złożoną dynamikę procesów mających miejsce w głowie każdego nastoletniego człowieka, składających się na moment kreowania ich tożsamości, za co należą się duże brawa. Postacie są niejednoznaczne – ofiary nie są wynoszone na piedestał, a sprawcy ukazani w nietoporny, a wielowymiarowy sposób.

W nastoletnim myśleniu i odczuwaniu, ból i trauma nie mają końca. Młodzi ludzie mają wrażenie, że te złe chwile nigdy nie miną, nie są jeszcze zdolni do wyjścia poza tragizm tej konkretnej sytuacji i ujrzenia możliwego pozytywnego finału. Tak działa ich mózg, który potrzebuje jeszcze trochę czasu, aby nabrać zdolności do przyjęcia innej perspektywy i patrzenia na życie z dystansem. Uważają, że wszystko jest na zawsze, co może prowadzić do impulsywnych zachowań.

Nastolatki nie wiedzą często również, jak prosić o pomoc. Tyle dzieje się w ich głowie, a jednocześnie nie potrafią o tym mówić. Nie posiadają umiejętności rozpoznawania i nazywania emocji. Nie potrafią ubrać swoich myśli i uczuć w słowa. To rolą dorosłych jest pomóc młodych ludziom w ich wyrażaniu.

13 powodów ma głęboko edukacyjny wymiar, z którego czerpać mogą i powinni zarówno nastolatkowie, jak i dorośli. Twórcy nie boją się „brzydkich obrazów”, nie starają się w żaden sposób upięknić drastycznych zdarzeń. Sceny gwałtu i samobójstwa są tym bardziej szokujące i wstrząsające, a cała uwaga widza zostaje skupiona na emocjach malujących się na twarzy ofiary.

Co równie interesujące, mamy okazję do wnikliwego przyjrzenia się także pozostałym bohaterom historii, których losy nie zostały potraktowane przez twórców po macoszemu. Samobójstwo głęboko krzywdzi najbliższe osoby z otoczenia ofiary, pozostawiając je z ciężkimi do przepracowania emocjami – poczuciem winy, wstydu, bezsilności, niezrozumienia, a nawet pragnieniem zemsty.

Dla mnie, jako psychologa i przyszłego rodzica jest to serial, który trzeba obejrzeć. Aby zwiększać świadomość swoją i społeczeństwa.

Za serialem stoi cały projekt interwencji kryzysowej dla młodzieży z wielu państw. Zdecydowanie, jest to inicjatywa, o której warto, a nawet trzeba mówić głośno.

Jestem bardzo ciekawa Waszych opinii na temat tego serialu oraz poruszanych w nich zjawisk. Oglądniecie?

 

  • Ja ten serial pokochałam całym moim popkulturowym serduszkiem. Dawno nie widziałam nic tak dobrego. Przemyślałam sobie wiele spraw dzięki niemu. Pochłonęła go w 2 dni. Prawdopodobnie bedzie drugi sezon za rok. Nie mogę się doczekać.

  • KATARZYNA ZIÓŁKOWSKA

    Pani Igo, proszę o wyjaśnienie, na jakiej podstawie powołuje się Pani na informacje, że „
    za poparciem serialu stoi projekt interwencji kryzysowej dla młodzieży z wielu państw”?. Jeżeli powołuje się Pani na zdanie środowiska Psychologów i Interwentów kryzysowych to proszę o podanie wiarygodnych źródeł, gdzie o takim stanowisku specjalistów będzie mógł przeczytać internauta, np. rodzice nastolatków, którzy chcieliby zweryfikować swoje niepokoje związane z samodzielnym oglądaniem serialu „13 powodów”. Czytając treści napisane przez Panią można odnieść wrażenie, że wypowiada się Pani w temacie jako ekspert. Proszę o zweryfikowanie wiedzy i podanie wiarygodnych informacji o opinii organizacji psychologicznych, zarówno
    zagranicą jak i w Polsce w zakresie wpływu treści tego serialu na niedojrzałą psychikę dzieci i nastolatków. W mojej opinii, dzieci i młodzież nie powinny samodzielnie oglądać tego serialu zarówno bez opieki rodziców, pedagogów, czy osoby np. realizującej Program Profilaktyki Zapobiegania Samobójstwom Dzieci i Młodzieży. Brak takiego omówienia, przygotowania dzieci i nastolatków do prawidłowego rozumienia przekazu autorów serialu, może powodować wzrost objawów zarówno depresyjnych jak i o charakterze suicydalnym, takich jak
    myśli, próby czy czyny samobójcze. Treść filmu z pewnością zwraca uwagę na problemy w funkcjonowaniu środowiska nastolatków, ale pokazuje też, że problemy takie jak przemoc seksualna, przemoc
    interpersonalna, cyberprzemoc, wpływ social media na życie nastolatka i problem stalkingu, czy ośmieszania w Internecie, rozwiązuje się w sposób dramatyczny i jednokierunkowy, poprzez samobójstwo – odebranie sobie życia. Z pewnością film ten jest dobrym materiałem dla osób dorosłych, rodziców, nauczycieli, czy specjalistów pracujących z dziećmi i młodzieżą, natomiast należy się zastanowić, jaki wpływ na psychikę dzieci i młodzieży może mieć treść tego serialu bez przygotowania i wsparcia, bez podania
    informacji, co może zrobić nastolatek, gdy doświadcza przemocy. Polskie Towarzystwo Suicydologiczne przy
    Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie podaje ważne dane: w Polsce: W 2015r. odnotowano ponad 500 czynów samobójczych wśród nastolatków, Próby samobójcze zdarzają się 15 razy częściej niż akty dokonane. Oznacza to, że próby samobójcze podejmuje nawet 6 000 dzieci i nastolatków rocznie, Najczęściej
    odbierają sobie życie osoby w granicach 15-19 roku życia. I Dane na świecie wg WHO Światowej
    Organizacji Zdrowia: Co 40 sekund ktoś na świecie popełnia samobójstwo. Czas ten w 2020 roku ma się skrócić do 22 sekund, a liczba osób próbujących popełnić samobójstwo – wzrosnąć 10-20 krotnie, 10-20% dzieci na świecie cierpi na jedną lub więcej chorobę psychiczną lub ma problemy z zachowaniem, W 20-50% rodzin, u dzieci i nastolatków cierpiących na depresję już wcześniej występowały jej przypadki, W większości krajów europejskich roczna liczba ofiar samobójczych jest większa niż ofiar wypadków samochodowych.

    Interesujmy się, co oglądają dzieci i młodzież, zaprośmy młodzież do dyskusji, pokażmy zagrożenia i masę pozytywnych, zdrowych i rozwojowych sposobów na rozwiązywanie problemów.

    Katarzyna Ziółkowska psycholog

  • Tematy, które porusza ten serial są bardzo ważne, dobrze, że się o tym mówi i że serial pokazuje możliwie prawdziwą rzeczywistość. Może obejrzenie go sprawi, że kilka osób zastanowi się jak traktuje innych.

  • Wczoraj obejrzałam 3 pierwsze odcinki – naprawdę dobry serial, poruszający dokładnie to, co świetnie opisałaś. Mam nadzieję, że w weekend skończę. :)

    Trochę żałuję, że doczytałam u Ciebie o gwałcie i o tym, że ostatnią osobą był pedagog ( z którym hannah rozmawiała). Teraz to już w ogóle chcę jak najszybciej obejrzeć resztę. :D

    Oby więcej takich seriali, które poruszają ważne społecznie tematy!

    • Koniecznie daj znać, co sądzisz, po oglądnięciu całości. Serial ma bardzo sprzeczne recenzje. :)

  • JJ

    Jeszcze nie oglądałam (czeka na swoją kolej), ale słyszałam opinie mówiące o tym, że z punktu widzenia „zasad” pokazywania samobójstwa na ekranie (tzn. tego, żeby pokazywać je w sposób, który nie wywoła fali naśladowców) serial robi wszystko odwrotnie niż powinien.
    Co Ty sądzisz o tej stronie medalu?

    • Wiem, że nad serialem pracował sztab klinicystów, psychologów z bogatym doświadczeniem (do serialu dołączony jest krótki dokument o tym, jak powstawał, jakie były zamierzenia twórców oraz jacy specjaliści nadzorowali cały proces). Tak jak napisałam powyżej – twórcy nie „upiększają” w żaden sposób tych tragicznych scen, ukazują również cierpienie ludzi, których dotknęło samobójstwo bliskiej im osoby – moim zdaniem, twórcy musieli porządnie przemyśleć tę kwestię, by nie uzyskać efektu odwrotnego do zamierzonego.

  • Jesteś kolejną osobą, od której „słyszę” o tym serialu. Chyba najwyższy czas go obejrzeć :)